آماده‌سازی‌های چشمی به اشکال دارویی استریل اطلاق می‌شود که مستقیماً به چشم برای اعمال اثرات درمانی تجویز می‌شوند. مواد دارویی کمکی که در قطره‌های چشمی گنجانده می‌شوند، عمدتاً برای تنظیم خواص فیزیکوشیمیایی فرمولاسیون‌های مایع، حفظ استریلیتی و پایداری شیمیایی داروهای فعال، بهینه‌سازی راحتی تجویز چشمی و افزایش فراهمی زیستی مواد دارویی عمل می‌کنند. مواد دارویی کمکی رایج عمدتاً به دسته‌های زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

1. تنظیم‌کننده‌های pH و سیستم‌های بافر

چشم انسان می‌تواند محدوده pH 5.0 تا 9.0 را تحمل کند، در حالی که مقدار pH بهینه برای قطره‌های چشمی معمولاً بین 6.0 تا 8.0 حفظ می‌شود. تنظیم‌کننده‌های pH از جمله اسید بوریک، بوراکس، هیدروکسید سدیم و اسید هیدروکلریک، همراه با محلول‌های بافر مانند بافر بورات و بافر فسفات، در فرمولاسیون‌ها گنجانده می‌شوند. این مواد به طور مداوم حلالیت و پایداری شیمیایی مواد دارویی فعال را حفظ می‌کنند و به طور موثر تحریک چشمی ناشی از سطوح نامناسب pH را هنگام تجویز چشمی تسکین می‌دهند.

2. تنظیم‌کننده‌های ایزوتونیته

فشار اسمزی اشک چشم انسان معادل محلول آبی 0.9% کلرید سدیم است. فشار اسمزی بیش از حد بالای قطره‌های چشمی باعث از دست دادن آب در بافت‌های سطح چشم و ناراحتی خشکی چشم می‌شود؛ در مقابل، فرمولاسیون‌های هیپوتونیک منجر به تورم سلولی بافت‌های خارجی چشم و ایجاد سوزش می‌شود. تنظیم‌کننده‌های ایزوتونیته رایج شامل کلرید سدیم، گلوکز، کلرید پتاسیم، گلیسیرین و غیره هستند. در تولید صنعتی، قطره‌های چشمی به طور معمول به حالت ایزوتونیک معادل محلول 0.8% تا 1.2% کلرید سدیم فرموله می‌شوند تا کاملاً با شرایط فیزیولوژیکی چشم مطابقت داشته باشند.

3. افزایش‌دهنده‌های ویسکوزیته و عوامل تعلیق‌کننده

افزایش‌دهنده‌های ویسکوزیته

مجموعه‌ای از کلوئیدهای هیدروفیلیک به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند، مانند متیل سلولز (MC)، هیپروملوز (HPMC)، کربومر و الکل پلی‌وینیل (PVA). کاهش مناسب ویسکوزیته کشش سطحی، مدت زمان ماندگاری داروها را در کیسه ملتحمه طولانی‌تر می‌کند، اثربخشی درمانی را افزایش می‌دهد و تحریک موضعی چشم را کاهش می‌دهد.

عوامل تعلیق‌کننده

برای قطره‌های چشمی از نوع سوسپانسیون حاوی مواد فعال نامحلول در آب، کلوئیدهای افزایش‌دهنده ویسکوزیته فوق‌الذکر همزمان به عنوان عوامل تعلیق‌کننده عمل می‌کنند. آنها سرعت رسوب ذرات ریز جامد را کاهش می‌دهند و از تجمع ذرات و کلوخه شدن در طول عمر مفید آماده‌سازی‌ها جلوگیری می‌کنند.

4. نگهدارنده‌های ضد میکروبی

قطره‌های چشمی بسته‌بندی چند دوزی پس از باز شدن برای استفاده مکرر، مستعد آلودگی میکروبی از اشک و هوای محیط هستند. افزودن نگهدارنده‌های ضد میکروبی یک اقدام ضروری برای حفظ استریلیتی و افزایش تاریخ انقضای فرمولاسیون‌های مایع است. نگهدارنده‌های معمول مورد استفاده در آماده‌سازی‌های چشمی شامل بنزالکونیوم کلرید، کلروبوتانول، فنیل الکل، نیترات فنیل‌مرکوریک و پارابن‌ها هستند. در مقابل، قطره‌های چشمی تک دوزی برای کاربردهای جراحی یا مراقبت از زخم، معمولاً بدون نگهدارنده هستند تا از تحریک غیرضروری چشم جلوگیری شود.EyeWiki.

5. آنتی‌اکسیدان‌ها و عوامل شلاته‌کننده یون فلزی

داروهای فعال مستعد اکسیداسیون تمایل به تغییر رنگ و تخریب شیمیایی تحت تأثیر اکسیژن اتمسفر، تابش نور یا یون‌های فلزی کمیاب دارند. فرمولاسیون‌ها با آنتی‌اکسیدان‌ها (سدیم سولفیت، سدیم متابی‌سولفیت، ویتامین E و غیره) و عوامل شلاته‌کننده فلز که توسط دی‌سدیم ادتات (EDTA دی‌سدیم) نشان داده می‌شوند، تکمیل می‌شوند. چنین ترکیبی از تخریب اکسیداتیو اجزای دارویی جلوگیری می‌کند و پایداری فیزیکوشیمیایی طولانی‌مدت قطره‌های چشمی را تضمین می‌کند.

6. حل‌کننده‌ها

حل‌کننده‌ها داروهای با حلالیت کم را در ساختارهای میسل کپسوله می‌کنند تا حلالیت آبی مواد فعال را به طور قابل توجهی افزایش دهند و پایداری فرمولاسیون و تحویل دقیق دوز را تضمین کنند. از آنجایی که سطح چشم به شدت به تحریک حساس است، حل‌کننده‌های آنیونی به ندرت در فرمول‌های قطره چشمی استفاده می‌شوند. فقط حل‌کننده‌های غیر یونی با سمیت کم یا غیر سمی برای استفاده چشمی ترجیح داده می‌شوند که عمدتاً به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

• پلی‌سوربات‌ها: پلی‌سوربات 80 (Tween 80) رایج‌ترین گزینه است که به طور گسترده‌ای برای حل کردن داروهای چشمی مختلف با حلالیت کم استفاده می‌شود.
• سری پلی‌اکسی‌اتیلن روغن کرچک: پلی‌اکسی‌اتیلن روغن کرچک 3/10 می‌تواند اجزای فعال خاصی را به طور موثر حل کند؛ در برخی فرمولاسیون‌ها، اثرات هم‌افزایی با ترپن‌ها نیز ایجاد می‌کند تا پایداری فرمولاسیون را بیشتر بهبود بخشد.
• پولاکسامرها: سورفکتانت‌های غیر یونی با وزن مولکولی بالا که با پولاکسامر 188 نمونه‌برداری می‌شوند. با داشتن تحریک و سمیت چشمی بسیار کم، آنها اهداف دوگانه‌ای از حل کردن و ترویج جذب دارو در چشم را دارند.

7. حلال‌ها

آب برای تزریق به عنوان حلال اصلی برای تمام قطره‌های چشمی عمل می‌کند. برای متعادل کردن حلالیت داروهای لیپوفیلیک و تحمل فیزیولوژیکی چشم، مقادیر کمی از الکل‌های پلی‌هیدریک یا پلی‌اتیلن گلیکول به عنوان حلال‌های کمکی اضافه می‌شوند:

• گلیسیرین: هم به عنوان حلال کمکی برای افزایش حلالیت دارو و هم به عنوان مرطوب‌کننده و تنظیم‌کننده ایزوتونیته عمل می‌کند؛ با این حال، غلظت‌های بالا باعث احساس چسبندگی آشکار در چشم می‌شود.
• پلی‌اتیلن گلیکول (PEG): PEG 300 و PEG 400 معمولاً برای حل کردن مواد فعال محلول در چربی با تحریک خفیف چشمی استفاده می‌شوند.
• پروپیلن گلیکول: دارای ظرفیت حل‌کنندگی قوی است، اما دوز آن باید به شدت کنترل شود، زیرا غلظت‌های بالا باعث آسیب واضح به سلول‌های اپیتلیال قرنیه می‌شود.